از نگاه دیگران

100 روزه عملکرد دولت یازدهم/

سازمان میراث فرهنگی و گذر از سایه سنگین سیاست

 100 روز از ریاست «محمدعلی نجفی» بر سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری می گذرد؛ سازمان از هم گسیخته ای که تا دیروز سایه سیاست بر آن سنگینی می کرد و حالا می خواهد قافله سالار دیپلماسی فرهنگی دولت تدبیر و امید باشد.

لیلا جودی در خبرگزاری ایرنا نوشت: هر چند اختلاف یک رای، امید فرهنگیان در بازگشت «محمدعلی نجفی» به آموزش و پرورش را به نومیدی کشاند، اما حکمی که رییس جمهوری در 26 مرداد برای وی به عنوان معاون رییس جمهوری و رییس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری صادر کرد، با استقبال جامعه میراث فرهنگی و فعالان حوزه گردشگری و صنایع دستی روبه رو شد.


از همان ابتدا فعالان میراث فرهنگی دست یاری به سوی رییس جدید دراز کردند، زیرا بر این باور بودند که حضور وی در این مسئولیت، زمینه ساز بازگشت اعتماد و عقلانیت در مهمترین دستگاه فرهنگی کشور خواهد شد.


به عقیده آنان، آسیب های وارده بر پیکره سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری در سال های اخیر نتیجه ورود و تسلط جمعی غیر متخصص و بی اعتنا به توان و تجربه ارزشمند کارشناسان درون سازمان و متخصصان و صاحب نظران دانشگاهی بود. از این رو التیام زخم های وارده بر پیکره این سازمان تنها در سایه شایسته سالاری، برنامه ریزی جامع، بازسازی و جلب اعتماد از دست رفته میان بدنه و مدیریت کلان سازمان میسر می شد.


آنچه باستان شناسان و دیگر فعالان مرتبط با حوزه وظایف این سازمان از نجفی به عنوان معاون رییس جمهوری می خواستند، اعتلای شان و جایگاه از دست رفته سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری بود که به دلیل فقدان نگاه تخصصی به تعبیر نجفی «لگدکوب» شده بود.


از این رو بود که نجفی به احیای میراث فرهنگی به عنوان «ژن فرهنگی» در مباحث توسعه ای کشور تاکید کرد.


نجفی که برای رسیدن به همین مقصود مسئولیت را به عهده گرفته بود، راه سختی در پیش دارد. زیرا نزدیک به 10 سال از تاسیس این سازمان می گذرد، اما در همین مدت کوتاه هفت رییس تجربه کرده و بدتر اینکه در مقطعی، بخش هایی از آن گسیخته شده و هر کدام به یک شهر منتقل شدند تا زمینه برای انحطاط هر چه بیشتر این سازمان فراهم شود.


رویکرد نجفی در بازگرداندن و به کار گرفتن پیشکسوتان، کارشناسان و صاحب نظران حوزه میراث فرهنگی به این سازمان در انتصابات آن متجلی شد؛ «مهدی حجت» بنیانگذار سازمان میراث فرهنگی کشور قائم مقام و معاون میراث فرهنگی وی شد؛ «سیدمحمد بهشتی» مسئولیت مشاور در امور میراث فرهنگی را به عهده گرفت و «جلیل گلشن» از کارشناسان میراث فرهنگی به پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری رفت.


در روزهای نخستین دولت یازدهم اخباری در باره وضعیت آشفته مخازن موزه ملی ایران در رسانه ها منتشر می شد که سبب شد نجفی در بازدیدهای سرزده، موضوع را پیگیری کند و آنطور که به رسانه ها اطمینان داد، این اخبار شایعاتی بیش نبوده است.


** مخالفت با تبدیل سازمان به وزارتخانه


در همان روزهای نخستین که نجفی به سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری رفت، نمایندگان مجلس مشغول تهیه طرحی برای تبدیل آن به وزارتخانه بودند؛ نمایندگان که تجربه عملکرد نامطلوب مدیران سابق این سازمان را در خاطره داشتند، در تلاش بودند با این طرح، مسئول این سازمان را در برابر خواسته ها، پرسش ها و اراده نمایندگان مجلس پاسخگو کنند.


ین طرح که البته فوریت آن در مجلس رای نیاورد، با مخالفت نجفی رو به رو شد که معتقد بود این سازمان در سال های گذشته دو ادغام را تجربه کرده که به خاطر این موضوع، ناموزونی و ناپیوستگی بین بخش های آن به وجود آمده است.


وی از اینکه جایگاه واقعی سازمان متزلزل شده گلایه داشت و «سیاسی شدن بیش ازحد آن در هشت سال اخیر» را عامل اصلی آن می دانست و از این رو تاکید کرد که با فعالیت های سیاسی با هر شکل و بهانه ای در این سازمان برخورد می کند.


از دیدگاه نجفی، قدرت مانور و انعطاف نهاد ریاست جمهوری برای اداره سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری هر نوع تصمیمی را برای تبدیل آن به وزارتخانه بی معنا کرده است؛ زیرا میراث فرهنگی و گردشگری، کارهای میان بخشی و فرابخشی هستند و یک وزارتخانه به تنهایی نمی تواند این کار را عهده دار شود.


** بازنگری در واگذاری تصدی ها به بخش خصوصی


واگذاری بخشی از وظایف سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری میراث مدیران سابق این سازمان برای دولت جدید بود که از همان آغاز با مخالفت نجفی رو به رو شد.
رییس سابق این سازمان در دو ماه باقی مانده از عمر دولت دهم و با وجود مخالفت های فراوان و ابهامات قانونی، دستور به این خصوصی سازی خلق الساعه داد و برای هر کدام از اقدامات، برنامه های نمادینی هم برگزار کرد. اما در نهایت با روی کار آمدن دولت جدید، این اقدام ابتر ماند. زیرا رییس جدید معتقد بود «این کارها که به اسم خصوصی سازی انجام شد، قابل توجیه نبود و حتی بخشی از اختیارات حاکمیتی سازمان را به نهادهای خاص بخش خصوصی واگذار کردند».


وی در عین حال «میدان دادن به بخش خصوصی» را رویکرد اصلی این سازمان در دوره مدیریتش عنوان کرد تا بخش دولت تنها نقش حمایت، برنامه ریزی و نظارت را ایفا کند.


** احیای شورای عالی میراث فرهنگی و گردشگری


با تصمیم دولت یازدهم برای انحلال کارگروه های موازی در دولت، پرونده کارگروه گردشگری که سال گذشته در دولت دهم متولد شده بود نیز بی آنکه مصوبه قابل توجهی برای رفع موانع و مشکلات عرصه گردشگری کشور داشته باشد پس از 14 ماه، بسته شد.


نجفی در این باره به ایرنا گفت که قصد دارد شورای عالی میراث فرهنگی و گردشگری را به جای این کارگروه احیا کند. زیرا به اعتقاد وی، این شورای عالی، مبنای قانونی و تصمیمات آن نیز منشا قانونی دارد.


** تشکیل شورای برنامه ریزی کودک و نوجوان 


تشکیل شورای برنامه ریزی کودک و نوجوان از نخستین اقدامات صورت گرفته در این سازمان است که با هدف تقویت حس تعلق نسل جدید به میراث فرهنگی کشور و ارتباط با گذشته و همچنین ایجاد باور عمیق در آنها است تا با فهم عمیق، به گذشته خود افتخار کنند.


این شورا نقش هماهنگ کننده و برنامه ریز بخش های مرتبط با امور کودک برای جلوگیری از گسست فرهنگی را خواهد داشت.


جلب همکاری و مشارکت سازمان ها و نهادها بویژه تشکل های مردم نهاد فعال در حوزه کودک و نوجوان و وزارت آموزش و پرورش از راهکارهای مورد نظر این شورا است.


** از نشست های فصلی تا مجمع مشورتی مجازی 


نخستین نشست فصلی مدیران میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری شهریور ماه برگزار شد و گویا قرار است در هر فصل سال یکی از این نشست ها برگزار شود. زیرا دومین نشست فصلی با مشارکت فرهنگیان در فصل پاییز برپا شد.


معاون رییس جمهوری علاوه بر این نشست های فصلی که جنبه مشورتی دارد، از ایده خود برای راه اندازی مجمع مجازی مشاوران بین المللی خبر داد که قصد دارد ظرف 9 ماه آن را راه اندازی کند که هدف آن رسیدن به یک هزار عضو در سطح دنیا است.


** مسئولان جدید میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کشور


حضور کارشناسان در بخش های مدیریتی این سازمان به معاونت میراث فرهنگی محدود نشد، نجفی در این مدت احکام متعددی صادر و معاونان خود را منصوب کرد.


«بهمن نامورمطلق» از کارشناسان ارشد حوزه هنرهای سنتی به معاونت صنایع دستی آمد، «مرتضی رحمانی موحد» دیپلمات وزارت امور خارجه مسئولیت معاونت گردشگری را به عهده گرفت و «سعید شیرکوند» معاون سرمایه گذاری شد، ضمن آنکه «اسدالله درویش امیری» به سمت معاون حقوقی، امور مجلس و استان های این سازمان منصوب شد.


اما از اقدامات قابل توجهی که نجفی در بخش انتصابات صورت داد، احیای دفتر بازرسی و پاسخگویی به شکایات بود که «رحمت الله رئوف» را برای این مسئولیت انتخاب کرد.


نجفی حتی در حکم انتصاب «محمدجواد عباباف» مدیر کل حراست این سازمان بر مبارزه با فعالیت سودجویان و قاچاقچیان اشیای عتیقه تاکید و اعلام کرد رویکرد حراست پیش از آنکه اطلاعاتی باشد، باید فرهنگی شود.


وی از مدیر کل حراست این سازمان خواست تا در حوزه مشکلات احتمالی در صدور روادید برای گردشگران خارجی ورود کند تا صدور روادید امنیت کشور را تحت تاثیر قرار ندهد.


نجفی به طور کلی این تغییرات را در جهت ایفای بهتر وظایف و برنامه های این سازمان می داند؛ زیرا چهار سال زمان کوتاهی است و باید در این فرصت وظایف خود را به نحو احسن ایفا کند.


** تشکیل کمیته پیگیری تبعات انتقال


معاون رییس جمهوری از رسیدگی به زیان های ناشی از انتقال معاونت های این سازمان به اصفهان و شیراز خبر داده است تا عبرتی برای آیندگان شود. یعنی اگر این کار خوب بوده، دیگر دستگاه های اجرایی کشور آن را اجرا کنند و اگر بد بوده، دیگر کسی جرات جنین کاری را نداشته باشد که به صورت شخصی تصمیم بگیرد و حتی با زندگی خصوصی بخشی از کارمندان دولت بازی کند.


نجفی گفته است: این تصمیم در برخی از موارد منجر به طلاق و از هم پاشیدگی خانواده های شاغل در سازمان میراث فرهنگی کشور شد که باید کارشناسان در این زمینه گزارشی کامل و جامع تهیه کنند.


** نیروی انسانی و بودجه پاشنه آشیل نجفی 


معاون رییس جمهوری که ایجاد انسجام و رفع به هم ریختگی موجود در سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری را اولویت اصلی کارهای خود پس از تصدی این مسئولیت قرار داده است، می گوید: اکنون زمان سر و سامان بخشیدن به همه فعالیت ها از جمله نیروی انسانی، شرایط فیزیکی و امکانات است.
به اعتقاد وی، متاسفانه از دوهزار کادری که در ستاد مرکزی سازمان مشغول هستند، فقط 600 نفر رسمی بوده و بقیه به صورت قراردادی مشغول به کار هستند.


وی آمار مربوط به نیروهای رسمی سازمان میراث فرهنگی را «ناامید کننده» خواند و گفت: سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری از نظر بودجه، شرایط فیزیکی، امکانات ساختمان و فضای کاری در شرایط بسیار بدی قرار دارد.
نجفی تاکید کرد با برنامه های مثبتی که در این سازمان در حال تدوین است، از سال آینده باید منتظر نمود ظاهری نتایج مثبت در حوزه های گردشگری، میراث فرهنگی و صنایع دستی بود.

تاریخ انتشار : ۱۳۹۲/۰۹/۰۴