سخنرانی ها

نجفی در جمع باستان‌شناسان جوان:سیاست ما جبران نواقص گذشته و توسعه همکاری با دانشگاه است

معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری در مراسم آغاز به کار همایش بین المللی باستان شناسان جوان گفت: سیاست ما جبران نواقص گذشته و توسعه همکاری با دانشگاه ها و موسسات پژوهشی است.

متن کامل سخنرانی دکتر محمدعلی نجفی در این مراسم در ادامه می‌آید:

بسم الله الرحمن الرحیم

بسیار مسرور و ممنونم از اینکه در این جمع ارزشمند که متشکل است از فرهیختگان کشور و تعدادی از پژوهشگران و استادان خارجی علاقمند به ایران و فرهنگ ایرانی حضور پیدا می کنم و بخصوص بسیار خرسندم از اینکه کارشناسان جوان کشور اشتیاق و انگیزه روزافزونی در بازیابی ریشه های فرهنگی جامعه ایرانی کسب کرده اند و برگزاری این همایش نمونه ای از این شور و تلاش است که بنده به نوبه خودم بر آن قدر می نهم و آن را عزیز می شمارم و توفیق شما را در دستیابی به اهداف همایش آرزو میکنم.

 

امروزه بخش مهمی از دانش ما نسبت به تاریخ کشورمان حاصل تلاش و مطالعات باستان شناسی طی یک قرن و نیم اخیر است. باستان شناسان گستره وسیعی از تاریخ سرزمین ایران و تبار ساکنانش را از ابهام و تاریکی بیرون آورده اند و جایگاه و نقش مهمی در شناخت ایران و ایرانی کسب کرده اند.بدون شک ما وام دار این تلاش 150 ساله ایم، تلاش هایی که نقش چشم گیر و با اهمیت مردم سرزمین ما را در ساخت و تقویت فرهنگ انسانی و تمدن جهانی در طول هزاره ها روشن ساخته است. از درک تعامل انسان پیش از تاریخ با طبیعت مولد در دشت دهلران تا شکوفایی تمدن جیرفت شواهدی روشن از تلاشهای بی منت باستان شناسان برای آشکار کردن سهم انسان ایرانی در تقویت و توسعه فرهنگی بشر است و من به نوبه خودم از همه کسانی که در این راه کوشیده اند و برگهای ارزشمندی از تاریخ کنش های انسان در این پهنه سرزمینی را به جهانیان عرضه کرده اند، سپاسگزارم. این سپاس را به نشانه احترام به مجاهدتهای علمی باستان شناسان کشور تقدیم شما می کنم.


من در این بیانات کوتاهی که خدمت شما خواهم داشت به 4 نکته یا 4 مسئولیت و یا 4 برنامه اشاره می کنم و امیدوارم پس از پایان همایش بتوانم با کمک شما عزیزان آنها را دنبال کنم.

نکته اول اینکه در برابر این تلاشها و دستاوردها، همه مسئولان و بخصوص کسانی که در جایگاه تصمیم سازی و تصمیم گیری های کلان برای اداره کشور قرار دارند، شاید مسئولیت معاونت نظارت راهبردی و توسعه رئیس جمهور و نمایندگان مجلس سنگین تر باشد.شاید برخی از افراد این تلقی را داشته باشند که در مقابل مشکلات ریز و درشت جاری و روزمره کشور، پرداختن به بعضی علوم و از جمله باستان شناسی از اولویت کمتری برخوردار است و حتی عده ای این علوم را که به زعم آنها مستقیماً در تولید ملی و افزایش بنیه اقتصادی کشور تاثیری ندارد، اموری غیرضروری و حتی تفننی و تشریفاتی تلقی کنند.به نظر بنده یکی از رسالت های جامعه باستان شناسی کشور و یکی از اهداف همایش هایی از این نوع باید اصلاح این گونه نگرش ها و تبیین ضرورت و اهمیت پرداختن به باستان شناسی به عنوان یکی از اصلی ترین عوامل تقویت هویت ملی و تاریخی در میان نسلهای آینده و بومی کردن مولفه های توسعه کشور برای ساختن آینده ای بر پایه هویت فرهنگی و تاریخی خودمان است. این امر بخصوص اکنون که به توسعه و پیشرفت ملی و بومی تاکید بیشتری می شود، اهمیت فوق العاده ای می یابد.حتی از نقطه نظر خاص مسایل گردشگری که یکی دیگر از شئون فعالیت سازمان تحت تصدی بنده است نیز می توان این موضوع را توضیح داد، بدین معنی که هر فعالیت باستان شناسی، ضمن اینکه در شناخت ما نسبت به گذشته تاریخی مان و روشن کردن پیشینه فرهنگی جامعه موثر است، می تواند به غنای موزه ها و افزایش گردشگران و تقویت فرهنگی و اقتصادی کشور نیز کمک کند و از این جهت نیز قابل دفاع خواهد بود.پژوهشهای باستان شناسی می تواند زیربنای توسعه اجتماعی- اقتصادی و مایه رونق صنعت گردشگری باشد. البته در طرف مقابل نیز یکی از بهترین راهکارها برای مردمی کردن باستان شناسی، ایجاد ارتباط این دانش با گردشگری است که بطور طبیعی مردم را با دستاوردهای باستان شناسی آشنا و به آنها علاقمند می سازد.بنابراین به عنوان اولین نکته عرض میکنم که باید یک جریان روشنگری در باب اهمیت و ضرورت باستان شناسی و علوم مرتبط با آن در جامعه و بخصوص در میان مسئولان و تصمیم گیران ایجاد کرد و برای این منظور باید از رسانه های رسمی و غیررسمی  حداکثر بهره را برد تا باستان شناسی کشور را از این فقر مادی و امکاناتی که بر آن تحمیل شده است، نجات داد. خوبست همین حالا از خودمان بپرسیم که در این مورد به عنوان مثال در یک سال گذشته چه کرده ایم؟ و باز بعنوان مثال آیا انجمن علمی باستان شناسی توانسته است رسالت خود را در این خصوص برای آشنا ساختن مردم و مسئولان به اهمیت این دانش و حرفه و ایجاد یک عقبه اجتماعی برای دفاع از آن انجام دهد یا خیر؟

 

نكته دوم اينكه گرچه موضوع دانش باستان‌شناسي مطالعه كهن‌ترين دوره‌هاي زيست بشر است ، اما خود باستان‌شناسي، دانشي جوان محسوب مي‌شود. علوم نوظهور معمولاً به حيثيت جوان بودنشان بسيار پويا هستند و اقضايشان تغيير و تحول مدام است . هر دستاوردي در باستان‌شناسي، خود پرسش‌هاي بنيادين جديدي را پيش روي ما قرار مي‌دهد و براي پاسخ گويي به اين انبوه پرسش‌ها بايد اولاً شرايط اتصال به منظومه دانش باستان‌شناسي در جهان را فراهم آوريم و از آخرين يافته‌ها و دانسته‌هاي جهاني با خبر باشيم و ثانياً به تكنيك‌هاي روز بررسي و كاوش و ارزيابي تجزيه و تحليل اين دانش مجهز و مسلط گرديم. بخصوص آشنايي و اشاعه علوم ميان رشته‌اي از قبيل گياه‌ باستان‌‌شناسي، ديرين‌شناسي ژنتيكي و نظائر آن و تكنيك‌هاي برخاسته از پرداختن به اين علوم از اهميت ويژه‌اي برخوردار است . بدين ترتيب مي‌توانيم اميدوار باشیم كه جايگاه باستان‌شناسان ايراني نيز هم پايه منزلت ايران در اين علم، بالا رود و شأني متناسب با بستر خود بيابد و باستان‌شناسان ايراني به عنوان توليد كنندگان و پيشگامان اين دانش در سطح جهان معرفي شوند و اعتماد به نفس علمي – فرهنگي بيشتري كسب كنند . مسلماً اين امر يكي از مهم‌ترين رسالت‌هاي دانشگاه‌هاي ماست. البته باید اشاره کنم که آنچه در سالهای گذشته  توسط باستان شناسان کشور و بخصوص جوانان باستان شناس انجام گرفته است، درجای خویش موجب افتخار و شایسته تقدیراست، ولی باید افق های دورتر و بالاتری را مدنظر داشته باشیم.

 

نكته سوم ، من در اينجا اذعان دارم كه فعاليت‌هاي علمي و فرهنگي سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري و ازجمله پژوهش‌هاي باستان‌شناسي، هم از نظر كمي و هم كيفي ، روندي نزولي و غيرقابل دفاع داشته است و اين روند صدمات و لطمات بعضاً جبران ناپذيري را به مواريث فرهنگي كشور وارد ساخته است. اين ضعف سازمان در كنار اجراي طرحهاي عمراني غيركارشناسانه توسط برخي از سازمان‌هاي دولتي و نهادهاي غيردولتي در سالهاي اخير، منجر به تخريب آثار تاريخي – فرهنگي شده است كه بايد همه ما دست به دست هم دهيم و از تداوم اين خرابي و گسترش آن جلوگيري كنيم.من در مورد آنچه به سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري مربوط است عرض مي‌كنم كه سياست قطعي ما جبران نواقص گذشته و بخصوص توسعه همكاري با دانشگاهها و مؤسسات پژوهشي است . بخصوص شرايطي را فراهم خواهيم ساخت كه اولاً پژوهشگاه ميراث فرهنگي و كليه پايگاه‌هاي ميراث فرهنگي آماده و موظف به همكاري با مراكز آموزشي و دانشگاهي باشند و ثانياً ساز و كار بهره‌گيري دانشجويان دوره‌هاي كارشناسي ارشد و دكتري باستان‌شناسي از امكانات علمي سازمان و برخورداري آنها از برخي حمايت‌هاي مالي فراهم شود . هم اکنون درهر سال بيش از 60 دانشجوي دكتري و صدها دانشجوي كارشناسي ارشد توسط دانشگاهها گزینش می شوند كه سرمايه بزرگي براي ما در اجراي مأموريت‌هايمان هستند . علاوه برآن وسعت و قدمت سرزمين ما و تنوع حيرت‌انگيز جغرافيايي، قومي ، زباني و نظائر آن و نيز تعدد و تنوع محوطه‌هاي تاريخي در كشور، قدرت جذب و بكارگيري نيروهاي بيشتري از متخصصين باستان‌شناسي و بخصوص نيروهای جوان را داراست و انشاءاله هرچه زودتر در جلسات کارشناسی که با استادان این رشته و انجمن علمی آن و بخصوص موسسه باستان شناسی دانشگاه تهران برگزار خواهیم کرد، راه کارها و سازوکارهای این تعامل سازنده را به مشورت خواهیم  گذاشت.

 

نكته چهارم اینکه همانطوري كه اشاره كردم ، كشور ما يكي از مساعدترين سرزمين‌ها در زمينه پژوهش‌هاي باستان‌شناسي است و به حق مي‌توان آن را « بهشت باستان‌شناسي » دنيا معرفی كرد. به همين خاطر از ابتداي شكل‌گيري اين دانش در جهان، ايران مورد توجّه و علاقه باستان‌شناسان خارجي بوده است و البته عده‌اي از آنها در شناساندن رمز و رازهاي تاريخ كشور ما خدمات مؤثري هم داشته‌اند. متأسفانه در سالهاي اخير مبادلات علمي و همكاري‌هاي باستان شناختي ما با مؤسسات خارجي كمتر شده است و اين مي‌تواند هم به ما و هم به اين دانش در سطح بين‌المللي لطمه بزند. بنابر اين بنده اعلام مي‌كنم كه تلاش خواهیم کرد شرايط همكاري‌هاي بين‌المللي هم توسط سازمان و هم دانشگاهها و مؤسسات پژوهشي ديگر تسهيل و مبادلات علمي جان تازه‌اي بخود گيرد و این برنامه را بخشی از دیپلماسی فرهنگی که در گذشته هم به آن اشاره کرده ام، می دانم و برآن تاکید دارم.روز گذشته در ملاقات با آقاي اشتاين رئيس محترم مركز شرق‌شناسي دانشگاه شيكاگو هم بر اين موضوع تأكيد كردم اما روشن است كه اين همكاري‌ها و تعاملات بايد در صدد پاسخگويي به پرسش‌هاي فرهنگي – تاريخي ما باشد. به اين معني كه باستان‌شناسان و متخصصان ايراني بايد چارچوب و اهداف پروژه‌ها و طرح‌هاي مشترك را تبيين و با همكاران خارجي توافق كنند و در همه آنها حضور موثر داشته باشند. مسلماً در اين چارچوب، همكاري‌ها می تواند فوايد زيادي را متوجه هر دو طرف كند و به نظر نمی رسد که طرف خارجی ما هم در ارتباط با خواسته ما مشکلی داشته باشد.  يكبار ديگر از اينكه افتخار حضور در جمع شما عزيزان را داشتم ، صميمانه تشكر مي‌كنم و براي اين همايش و دست‌اندركاران آن آرزوي موفقيت دارم.

تاریخ انتشار : ۱۳۹۲/۰۸/۰۵